Altın takı satın alırken en sık karşılaşılan ifadelerden biri “ayar” kavramıdır. 24 ayar, 22 ayar, 18 ayar veya 14 ayar gibi ifadeleri hemen herkes duymuştur. Peki altında ayar tam olarak neyi ifade eder? Altının ayarı neden değiştirilir ve satın aldığımız bir mücevherin gerçekten belirtilen ayarda olduğunu nasıl anlayabiliriz?
Altında Ayar Ne Demektir?
Ayar, bir altın alaşımının içerisindeki saf altın oranını ifade eden bir ölçü sistemidir.
Saf altın 24 ayar olarak kabul edilir. Ancak saf altın oldukça yumuşak ve kolay şekil değiştirebilen bir metaldir. Bu özellik işlenmesini kolaylaştırırken, günlük kullanıma uygun bazı mücevherlerde yeterli dayanıklılığı sağlamayabilir.
Bu nedenle kuyumculukta saf altının içerisine belirli oranlarda farklı metaller eklenerek altın alaşımları oluşturulur.
Bu işlem iki temel amaçla yapılır:
- Mücevhere kullanım amacına uygun sertlik ve dayanıklılık kazandırmak
- Altının rengini ve işlenme özelliklerini değiştirmek
Örneğin farklı alaşım oranları kullanılarak sarı altının yanı sıra daha açık tonlar, beyaz altın, pembe altın veya farklı renk karakterlerine sahip altın alaşımları elde edilebilir.
24 Ayar, 22 Ayar, 18 Ayar ve 14 Ayar Ne Anlama Gelir?
Ayar sistemi, toplam 24 birim üzerinden saf altın miktarını ifade eder.
24 ayar altın, teorik olarak saf altına en yakın formdur.
22 ayar altın ise yaklaşık olarak binde 916 oranında saf altın içerir. Kuyumculukta bu değer genellikle 916 milyem olarak ifade edilir.
Benzer şekilde:
18 ayar: yaklaşık binde 750 saf altın — 750 milyem
14 ayar: yaklaşık binde 585 saf altın — 585 milyem
10 ayar: yaklaşık binde 417 saf altın — 417 milyem
Geri kalan bölüm ise altının kullanım amacı, rengi ve dayanıklılığına göre belirlenen alaşım metallerinden oluşur.
Altına Neden Başka Metaller Eklenir?
Saf altının yumuşak yapısı nedeniyle özellikle günlük kullanılan yüzük, bilezik, kolye ve küpe gibi mücevherlerde zaman içerisinde deformasyon oluşabilir.
Mücevher ustaları tasarladıkları ürüne göre altının içerisine belirli oranlarda alaşım ekleyerek ürüne uygun fiziksel özellikleri elde eder.
Ancak burada önemli bir nokta vardır: Altına ne kadar alaşım eklendiği, ürünün içerisindeki gerçek saf altın miktarını doğrudan belirler.
Bu nedenle ayar kavramı yalnızca teknik bir kuyumculuk terimi değildir; aynı zamanda tüketicinin satın aldığı ürünün altın miktarını ve dolayısıyla değerini belirleyen temel unsurlardan biridir.
“Herkes altının içerisine kafasına göre karışım koyarsa insanlar aldatılmış olur. İşte ayar kavramı burada ortaya çıkıyor. Ayar; mücevher ustasının tasarımda ihtiyaç duyduğu sertliği ve rengi elde ederken, ürünün içerisindeki altın oranını da belirleyen ölçü birimidir.”
— Fatih Yılmaz, Elizi Kuyumculuk
Altının Ayarı Gözle veya Sesinden Anlaşılır mı?
Altının ayarı yalnızca ürüne bakılarak, elde tartılarak veya çıkardığı sese bakılarak kesin biçimde anlaşılamaz.
Halk arasında zaman zaman;
“Altının sesinden anlaşılır.”
“Taşa vurunca belli olur.”
“Eline alınca gerçek altın olduğu anlaşılır.”
gibi ifadeler kullanılabilir.
Ancak bunların hiçbiri altının ayarını kesin olarak belirleyen yöntemler değildir.
Kuyumculukta kullanılan ayar taşı ve asit testi gibi geleneksel yöntemler ürün hakkında genel bir fikir verebilir. Örneğin bir ürünün yaklaşık olarak 22 ayar seviyesinde olduğu anlaşılabilir.
Fakat bu yöntemler her zaman ürünün milyem değerini kesin olarak belirleyemez.
Örneğin 916 milyem altın ile 900 milyem altın birbirine oldukça yakın görünmesine rağmen içerdikleri saf altın miktarı aynı değildir. Büyük miktarlarda veya yüksek gramajlı ürünlerde bu fark ekonomik açıdan önemli hâle gelebilir.
Bu nedenle profesyonel kuyumculukta kesin sonuç gerektiğinde laboratuvar analizi önem kazanır.
Altının Ayarı Kesin Olarak Nasıl Anlaşılır?
Bir altın alaşımının içerisindeki saf altın oranının en güvenilir biçimde belirlenmesi profesyonel analiz yöntemleriyle mümkündür.
Yetkili veya bağımsız laboratuvarlarda yapılan analizlerle altının içerisindeki saf altın oranı ölçülebilir ve ürünün milyem değeri belirlenebilir.
Elizi olarak üretimlerimizin ayar kontrollerini bağımsız laboratuvarlarda gerçekleştiriyoruz.
İstanbul'daki üretimlerimizde İstanbul Kuyumcular Odası'nın ilgili laboratuvar hizmetlerinden, Trabzon'daki üretimlerimizde ise uzun yıllardır faaliyet gösteren bağımsız ayar ve analiz laboratuvarlarından yararlanıyoruz.
Üretim geçmişimiz boyunca gerçekleştirilen laboratuvar analizlerini de arşivliyoruz. Böylece yıllar önce üretilmiş Elizi ürünlerine ilişkin üretim ve ayar kontrol kayıtlarının önemli bir bölümü takip edilebilir durumda tutuluyor.
Bir Mücevheri Laboratuvara Götürerek Test Ettirmek Mümkün mü?
Teorik olarak mümkündür. Ancak nihai tüketicinin satın aldığı her mücevheri laboratuvara götürerek analiz ettirmesi pratik bir yöntem değildir.
Bazı klasik ve kesin analiz yöntemleri numune alınmasını veya ürüne müdahale edilmesini gerektirebilir. Günümüzde ürüne zarar vermeden ölçüm yapabilen farklı teknolojiler de kullanılmakla birlikte, satın alma sırasında her tüketicinin ayrıntılı laboratuvar analizi yaptırması beklenemez.
Bu nedenle tüketici açısından en önemli güvence ürünün kimden satın alındığıdır.
“Tüketicinin aldığı her mücevheri laboratuvara götürüp analiz ettirmesi mümkün değil. Bu nedenle ürünün kimden alındığı çok önemlidir. Altın ve mücevher alırken ürünün mutlaka faturalı ve sertifikalı olmasına, faturada da ayar bilgisinin açıkça yazmasına dikkat edilmelidir.”
— Fatih Yılmaz, Elizi
Altın Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Altın ve mücevher satın alırken yalnızca ürünün görünümüne veya gramına bakmak yeterli değildir.
Özellikle şu bilgilerin kontrol edilmesi önemlidir:
Ürünün ayarı: 22 ayar, 18 ayar, 14 ayar gibi ayar bilgisi açıkça belirtilmelidir.
Fatura: Satın alınan ürünün ayar, ürün ve satış bilgilerinin faturada doğru şekilde yer almasına dikkat edilmelidir.
Sertifika: Özellikle değerli mücevherlerde ürünün özelliklerini açıklayan sertifika önemli bir güvence sağlar.
Ürün üzerindeki damgalar: Altın ürünlerde ayar veya üretici bilgilerini gösteren damgalar bulunabilir. Ancak yalnızca damga, tek başına laboratuvar analizinin yerine geçen kesin bir doğrulama yöntemi değildir.
Ayar Neden Bu Kadar Önemli?
Bir mücevherin ayarı yalnızca rengini veya sertliğini belirlemez.
Aynı zamanda ürünün içerisinde ne kadar saf altın bulunduğunu gösterir.
Dolayısıyla ayardaki küçük bir farklılık bile yüksek gramajlı ürünlerde önemli bir değer farkı oluşturabilir.
Özellikle Trabzon Hasırı gibi yüksek gramajlı ve yoğun el emeği içeren mücevherlerde kullanılan altının gerçek ayarı hem ürünün maddi değeri hem de tüketici güveni açısından büyük önem taşır.
Bu nedenle Elizi'de ayar kontrolünü yalnızca üretim sürecinin teknik bir aşaması olarak değil, ürünün kimliğinin ve güvenilirliğinin bir parçası olarak görüyoruz.
Kısaca: Altının Ayarını Nasıl Anlarız?
Altının ayarını yalnızca rengine, sesine veya ağırlığına bakarak kesin olarak anlamak mümkün değildir.
Ayar taşı gibi geleneksel yöntemler yaklaşık sonuç verebilir ancak kesin milyem değerinin belirlenmesinde profesyonel analiz yöntemleri gerekir.
Tüketici açısından ise en güçlü güvence; güvenilir bir üreticiden, ayarı açıkça belirtilmiş, faturalı ve gerektiğinde sertifikalı bir ürün satın almaktır.
Çünkü iyi bir mücevher yalnızca güzel görünmemeli; içerisinde ne kadar altın bulunduğu da güvenilir ve doğrulanabilir olmalıdır.