(0533)296 41 92
NE ARAMIŞTINIZ?
Sertifikanı Sorgula
Trabzon hasırı örgü tekniğinin kökeni, M.Ö. 7. yüzyıla kadar uzanan oldukça eski bir geçmişe dayanır. Bu tekniğin ilk örneklerinin, Orta Asya ve Kafkasya coğrafyasında yaşayan İskitler tarafından kullanıldığı kabul edilir. İskitler, ince metal tellerin ilmek ilmek örülmesiyle oluşturulan bu esnek ama dayanıklı yapıyı zırh, kemer ve çeşitli savaş ekipmanlarında tercih etmişlerdir. Bu örgü tekniği, savaşçıların hem hareket kabiliyetini korumasını hem de dayanıklı bir koruma sağlamasını mümkün kılmıştır. Zamanla bu teknik yalnızca savunma amaçlı değil, takı amaçlı kullanımlara da dönüşmeye başlamıştır.
Orta Asya’dan başlayan bu örgü tekniği, göçler ve kültürel etkileşimler yoluyla Anadolu’ya ulaşmış, özellikle Karadeniz bölgesinde ve Trabzon çevresinde gelişerek bugünkü formunu kazanmıştır. Trabzon’da örücü kadınlar tarafından yıllar içinde geliştirilen bu teknik, bölgenin önemli el sanatlarından biri haline gelmiş ve kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Başlangıçta daha çok erkek ustalar tarafından yapılan bu zanaat, zamanla kadınların da öğrenmesiyle yaygınlaşmış, Trabzon’un kültürel kimliğinin önemli bir parçası haline gelmiştir. Günümüzde Trabzon hasırı kadınlar tarafından ilmek ilmek örülen zor ve sabır gerektiren yapısıyla yalnızca bir takı değil, köklü bir el sanatının yaşayan bir mirası olarak kabul edilmektedir.
Örgü için altta listelenen aparatlar gereklidir.
Trabzon hasırı örgüsünde en kritik aşamalardan biri, örgüye başlangıç bölümüdür. Çünkü bu aşama, örgünün ilerleyen kısmındaki simetriyi, gerginliği ve genel yapıyı doğrudan etkiler. Bu nedenle örücüler, örgüye başlarken telleri sabitlemek ve ilk formu vermek için genellikle yardımcı bir aparat kullanır.
Geleneksel üretimlerde bu başlangıç için çoğu zaman kürdan, kibrit çöpü, karton parçası veya benzeri ince yardımcı malzemeler kullanılır. Bu malzemeler, telin ilk konumunu belirlemek ve örgünün başlangıç hattını oluşturmak için kullanılır ancak simetri oluşturma işlemi çok büyük deneyim gerektirir. Özellikle ev ortamında yapılan üretimlerde bu tür basit yardımcı ekipmanlar uzun yıllar boyunca yaygın olarak tercih edilmiştir.
Elizi’de örgüye başlangıç aşamasında daha hassas ve standart sonuçlar elde edebilmek için özel olarak tasarlanmış başlangıç aparatları kullanılmaktadır. Bu aparatlar, telin sabitlenmesini daha kontrollü hale getirirken, her örgüde daha dengeli ve simetrik bir başlangıç yapılmasına yardımcı olur. Böylece örgünün ilk adımından itibaren kalite standardı korunur ve her ürünün aynı hassasiyetle üretilmesi sağlanır.
Trabzon hasırı gibi tamamen el işçiliğine dayanan bir üretimde, bu başlangıç aşaması küçük gibi görünse de örgünün genel kalitesini belirleyen önemli bir adımdır. Bu nedenle kullanılan başlangıç yöntemi ve aparat, Trabzon hasırının işçilik kalitesinde belirleyici unsurlardan biri olarak kabul edilir.
Elizi’de kullanılan Örgüye başlama aparatı.
Trabzon hasırı örgüsünde belki de en kritik aşama, örgü kurulumu yani örgüye başlama aşamasıdır. Bu aşamada oluşturulan yapı, örgünün tamamının simetrisini, düzgünlüğünü ve kalitesini doğrudan belirler. Örgü ne kadar düzgün kurulursa, ilerleyen sıralarda elde edilen Trabzon hasırı da o kadar akıcı ve kaliteli olur.
Trabzon hasırı örgüsünün temel tekniği, altın telden simetrik üçgenler oluşturulmasına dayanır. Bu üçgenler, örgünün temel yapı taşlarıdır ve hasırın kumaş gibi hareket etmesini sağlayan esnek yapının da temelini oluşturur. Her bir üçgen, birbiriyle uyumlu şekilde ilerleyerek hasırın karakteristik dokusunu meydana getirir.
Bu üçgenlerin oluşturulmasında çift olarak adlandırılan, büyükçe cımbız benzeri özel bir aparat kullanılır. Çiftin uç kısmı, düzgün ve eşit üçgenler oluşturulabilmesi için özel olarak tasarlanmıştır. Örücü, altın teli bu aparat yardımıyla yönlendirerek ilmeklerin temel geometrisini kurar.
Örgünün Temeli Üçgenlerin Şekli
Trabzon hasırının düzgün, simetrik ve kaliteli olması; tamamen bu aşamada oluşturulan üçgenlerin eşitliğine bağlıdır. Üçgenlerde oluşabilecek küçük bir dengesizlik bile, örgü ilerledikçe büyüyerek hasırın genel formunu etkileyebilir. Bu nedenle Elizi’de örgü kurulum aşaması, Elizi’ne has kurulum aparatları ile en deneyimli ustalar tarafından titizlikle gerçekleştirilir ve her üçgenin simetrisi dikkatle kontrol edilir.
İdeal Üçgen Yapısı, Eşkenar Üçgen: Örgü simetrik olur. Gram ideal çıkar. Ürün akıcı ve pürüzsüz bir kumaş gibi olur.
Bozuk Üçgen Yapısı, Farklı kenar uzunlukları: Örgü simetrik olmaz. Ürünün görüntüsü bozuk olur. Esneklik ve hareketlilik problemli olur. Ürün kullanışsız olur.
Dar Açılı Üçgen Yapısı, Eşkenar Üçgen: Örgü simetrik olur. Gram daha hafif çıkar. Örgü normalden dar olur. Fakat sivri kenarlı form nedeni ile örgünün uç kısımlarında delikli olma ihtimali yükselir.
Geniş Açılı Üçgen Yapısı, Eşkenar Üçgen: Örgü simetrik olur. Gram normalden ağır çıkar. Örgü normalden geniş olur. Bitmiş örgünün görüntüsü Trabzon hasırından çok Balık Sırtı zincir görüntüsüne benzer.
Örgü kurulumundan sonraki en önemli aşamalardan biri de ilmek oluşturma yöntemidir. Trabzon hasırı örgüsünde ilmeklerin doğru sırayla oluşturulması, hasırın düzgün ilerlemesi açısından kritik öneme sahiptir. Örme işlemi sırasında altın tel, belirli bir düzen içerisinde ilerletilir ve her 6. delikten geçirilerek ilmek oluşturulur. Bu sıralama, hasırın karakteristik örgü yapısını meydana getirir.
İlmek sıralamasında yapılacak küçük bir hata bile örgünün geometrisini bozabilir. Yanlış delik sıralamasıyla yapılan bir ilmek, örgü ilerledikçe büyüyen bir hataya dönüşür ve hasırın simetrisini kaybetmesine neden olur. Bu nedenle ilmek oluşturma aşaması, örücünün dikkat ve deneyimini en çok ortaya koyduğu bölümlerden biridir.
Trabzon hasırı örme sürecinde genellikle yaklaşık 1 metre uzunluğunda altın teller kullanılır. Her üçgen şekli kıvrılmadan önce tel, çift ile her seferinde sıyrılıp düzeltilir. Örgü ilerledikçe telin sonuna yaklaşılır ve bu noktada yeni telin doğru şekilde eklenmesi gerekir.
Telin bitmeye yakın olduğu aşamada, mevcut telin ucu ile yeni telin ucu örgü yapısını bozmayacak şekilde dikkatlice birleştirilir. Bu birleştirme işlemi, örgünün görünümünde herhangi bir farklılık oluşturmadan yapılmalıdır.
Trabzon hasırı örgüsünde nihai görünümü belirleyen aşamalardan biri tokmaklama aşamasıdır. Örgü tamamlandıktan sonra yapılan bu işlem, ilmeklerin sıkılaşmasını, tellerin yerine düzgün oturmasını ve hasırın kumaş benzeri akıcı yapısını kazanmasını sağlar.
Tokmaklama işlemi sırasında tokmak, örgünün yönüne doğru dikkatlice uygulanır. Bu yön, örgünün doğal akışını bozmayacak şekilde belirlenir. Yanlış yönde yapılan tokmaklama işlemi, örgü yapısını bozabileceği için bu aşama ustalık ve dikkat gerektirir.
Trabzon hasırı tokmağının ucu yumurta formunda tasarlanmıştır. Kullanılacak tokmaklarda şimşir ağaç tercih edilir. Bu özel form sayesinde tokmak, telleri ezmeden ve zarar vermeden ilmeklerin doğru konumuna yerleşmesini sağlar. Yumurta formu, darbeyi daha dengeli dağıtarak örgünün doğal yapısını korur ve hasırın daha düzgün, sıkı ve pürüzsüz bir görünüm kazanmasına yardımcı olur.
Tokmaklama aşaması, hasırın hem estetik görünümünü hem de dayanıklılığını doğrudan etkiler. Bu nedenle Trabzon hasırı üretiminde tokmaklama işlemi, son dokunuş olarak büyük bir titizlikle uygulanır ve ürünün nihai kalitesini belirleyen önemli adımlardan biri olarak kabul edilir.
