Kısaca: Elizi, 2018 yılında sosyal haklara sahip örücülük projesini başlattı. Trabzon hasırı örücüleri artık evlerinde parça başı çalışmıyor; her ay sabit bir gelirle, sigortalı ve tüm sosyal haklarıyla Elizi'nin Trabzon fabrikasında örüyor. Amaç, Trabzon hasırı örücülüğünü bir meslek hâline getirmek ve bu el sanatının gelecek nesillere aktarılmasını sağlamak.
Meslek Hâline Gelmeyen El Sanatları Neden Yok Olur?
Bir el sanatı ancak onu yapan insanın geçimini sağlayabildiği sürece yaşar. Genç nesil bir zanaatı hobi olarak öğrenebilir; ama ondan düzenli bir gelir, sigorta ve emeklilik göremiyorsa işi sürdürmez. Anadolu'da bu yüzden kaybolan pek çok el sanatı var.
"Meslek hâline gelmeyen el sanatları yok olmaya mahkûmdur. Anadolu'da bir çok el sanatı meslek hâline getirilmemiş ve yok olmuştur. Tabii çok üzücü bir durum. Trabzon hasırı çok özel bir ürün olduğu için bunun nesiller boyu yaşaması lazım."
— Fatih Yılmaz Akdin, Elizi Kurucusu
Trabzon hasırı da aynı riskle karşı karşıyaydı. El emeğiyle, ilmek ilmek örülen bu tekniğin nasıl örüldüğü ustadan çırağa, anneden kıza aktarılır. Bu zincir koparsa, zanaatın kendisi de kaybolur.
Eski Sistem: Örücüler Evlerinde Örüyordu
Trabzon hasırı üretiminde yıllarca yerleşik düzen şuydu: altın tel örücü kadına teslim edilir, kadın teli evine götürür, örgüyü orada tamamlayıp geri getirirdi. Bu düzenin temelinde karşılıklı güven vardı. Detaylarını Trabzon Hasırını Diğer Mücevherlerden Ayıran En Önemli Özellik: Güven yazımızda anlattık.
Evden örme sistemi işletme açısından daha düşük maliyetliydi. Ama örücü için sabit bir gelir, sigorta ya da emeklilik güvencesi anlamına gelmiyordu. Yani hasır örücülüğü bir meslek değil, ek bir iş olarak kalıyordu.
"Normalde örücülerin eski sistemde evlerinden örmeleri aslında maliyet açısından daha düşük maliyetli bir iş. Ancak gelecek nesillere aktarılabilmesi için bu işin bir meslek hâline gelmesi lazımdı."
— Fatih Yılmaz Akdin, Elizi Kurucusu
Sosyal Haklara Sahip Örücülük Projesi Nedir?
Sosyal haklara sahip örücülük projesi, Trabzon hasırı örücülerinin sabit maaşlı, sigortalı ve tüm sosyal haklarıyla çalıştığı bir istihdam modelidir. Elizi bu modeli yaklaşık 8 yıl önce başlattı.
"Biz de 2018 yılında sosyal haklara sahip örücülük projesini başlattık. Artık örücülerin her ay sabit bir gelirleri var ve bu gelire göre kendi harcamalarını ayarlayabiliyorlar. Bu sayede daha fazla ekonomik özgürlük kazanmış durumdalar."
— Fatih Yılmaz Akdin, Elizi Kurucusu
Projeyle örücülerin çalışma hayatında değişenler:
- Sabit aylık gelir: Parça başı kazanç yerine her ay belli bir gelir. Örücüler bütçelerini bu gelire göre planlayabiliyor.
- Sigorta ve sosyal haklar: Örücüler sigortalı çalışıyor; emeklilik hakkı kazanıyor.
- Ekonomik özgürlük: Düzenli gelir, kadın örücülere kendi kazançları üzerinde söz hakkı veriyor.
- Meslek tanımı: Hasır örücülüğü ek iş olmaktan çıkıp tam anlamıyla bir meslek hâline geliyor.
Proje Örgü Kalitesini Nasıl Etkiledi?
Örücüler aynı atölyede çalışınca örgü süreci de göz önüne geldi. Evde örülen bir parçanın kontrolü ancak teslim anında yapılabiliyordu; şimdi örgü devam ederken bakılıyor ve gerektiğinde anında düzeltiliyor. Bu da her üründe daha düzenli ve sağlam bir örgü kalitesi anlamına geliyor.
Elizi, Trabzon'daki yeni fabrikasında örücüler için özel bir çalışma alanı hazırladı. Örücüler bugün aynı masalarda, birlikte çalışıyor. Üretim aşamalarımızı bu sayfada inceleyebilirsiniz.
"Bu program bir simge hâline geldi; Trabzon hasır örücülüğünün bir meslek olduğunu gösterdi. Trabzon'daki yeni fabrikada onlara özel ortam ayarladık ve onlar şu an yaptıkları işi çok seviyorlar."
— Fatih Yılmaz Akdin, Elizi Kurucusu
Trabzon Hasırının Tarihine Bir İz Daha
Sosyal haklara sahip örücülük, Trabzon hasırı örücülüğünün bir meslek olduğunu gösteren bir adım oldu. Elizi için bu proje bir tercih değil, zanaatın geleceği için bir zorunluluk.
"Sosyal Haklara Sahip Örücülük Programı, Trabzon hasırı için olmazsa olmaz bir proje. Biz de bu kapsamda Trabzon hasırının tarihinde üzerimize düşen misyonu yerine getirmiş olduk."
— Fatih Yılmaz Akdin, Elizi Kurucusu
Trabzon fabrikamızı ziyaret ettiğinizde işin detaylarını örücülerimizden bizzat dinleyebilirsiniz. Trabzon hasırının geçmişini merak ediyorsanız Trabzon Hasır Tarihçesi sayfamıza, mağazalarımız için Mağazalar sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sosyal haklara sahip örücülük projesi nedir?
Trabzon hasırı örücülerinin sabit aylık gelirle, sigortalı ve tüm sosyal haklarıyla çalıştığı bir istihdam modelidir. Elizi bu projeyi 2018 yılında başlattı.
Trabzon hasırı örücüleri normalde nasıl çalışıyor?
Örücüler altın teli evlerine götürüp örgüyü orada tamamlıyor. Klasik düzende sabit gelir, sigorta ya da emeklilik güvencesi bulunmuyor.
Proje neden gerekliydi?
Meslek hâline gelmeyen el sanatları zamanla yok olur. Trabzon hasırının gelecek nesillere aktarılması için örücülüğün geçimi sağlayan bir meslek olması gerekiyordu.
Proje ürün kalitesini etkiledi mi?
Evet. Örücüler fabrikada çalıştığı için örgü süreci anında kontrol edilebiliyor ve gerektiğinde düzeltilebiliyor. Bu da örgü kalitesini belirgin şekilde yükseltti.
Elizi örücüleri nerede çalışıyor?
Elizi'nin Trabzon'daki yeni fabrikasında, örücüler için hazırlanmış özel bir çalışma alanında.
